از خويش مىپرسند : او كيست و اين همه دانش نبوى را از كجا آورده ؟ ! باشد ، هر كه هست گنجينه‌اى است ، همين كه او را به كار سياست و خلافت كارى نيست ، خوب است . باشد ، باشد ، ثقه است ، صدوق است ، صحيح الحديث است و . . . * سالهاى 102 - 99 هجرى ؛ عمر بن عبد العزيز رفرماتور رژيم اموى روى كار آمده تا امپراطورى مخوف اموى را از فروپاشى نجات دهد . او از سر تزوير براى على و آل اشك تمساح مىريزد تا از نهضتهاى علويان جلوگيرى كند ، به دلجويى از شيعيان پرداخته و سياست ضدّ علوى رژيم اموى را اندكى تعديل كرده است . اندكى از خفقان و ترور و تفتيش و سانسور خلافت كاسته مىشود « 1 » ، ابان از اين فرصت در افشاى ماهيت تاريخى خلافت غصب استفاده مىكند . انتشار برخى از اسناد نهضت اسلام در همين مقطع تاريخى صورت مىگيرد . و اين آغاز شناسايى ابان از سوى متوليان رسمى تاريخ ؛ محدّثان ، فقيهان و رجال‌شناسان خلافت است . تلاش براى طرد و محو او از همين دوره آغاز مىشود ؛ از چپ و راست بر او برچسب مىزنند . اما ابان كه يك شخصيت ممتاز علمى است در سلسله سند بسيارى از احاديث قرار گرفته و مشايخ برجسته حديث تسنن از او احاديثى گرفته‌اند ، به اين سادگى از تاريخ محو نمىشود . سنّيان اموى و متوليان تاريخ خلافت راه چاره را در بايكوت و متهم ساختن او ديدند تا شايد از چشم تاريخ بيفتد و فراموش گردد . « 2 » هياهوى سنّيان دولتى و وفاداران به كودتاى سقيفه ، اذهان جناح محتاط و محافظه كار شيعه اماميه را در دورهء نخست عصر غيبت آشفته ساخت . سالها پس از مرگ ابان ، در برابر فشار جامعه علمى

--> ( 1 ) - ن . ك : عبد اللَّه مهدى خطيب / حكومت امويان در خراسان ( ترجمهء محمود رضا افتخارزاده . معارف اسلامى . تهران . 1375 ) ( 2 ) - ن . ك : الضعفاء 1 / 24 ، ق 32 : تحريم روايات ابان . + نسائى / الضعفاء 46 ق 21 . + قطنى / الضعفاء 285 ق 103 . + ابن عدى / الكامل في ضعفاء الرجال 1 / 382 - 387 . + عقيلى / الضعفاء 38 ق 22 . + ابن حبان / مجروحين 1 / 96 - 97 . + ذهبى / تاريخ 55 - 57 .